TĐ Sông Tranh 2: Động đất kéo dài 3-5 năm nữa

Theo PGS. TS Nguyễn Duy Phương – Hội Địa chất công trình và môi trường Việt Nam, đập Sông Tranh 2 được xây dựng trên nền đá gneiss cứng chắc, Kết quả chỉ tiêu kháng nén trung bình của đá toàn công trình đạt 900÷1000 kG/cm2, riêng vùng đập cường độ kháng nén khô gió trung bình 1041 kG/cm2. Điều đó chứng tỏ đá tại công trình có cường độ rất cao. Tuy nhiên khu vực này lại ghi nhận có nhiều đới đứt gãy, trong đó đới đứt gãy bậc 2 Hưng Nhượng – Tà Vi là lớn nhất.

Đới này có chiều dài 5km, cách tuyến đập khoảng 2km, nằm ở thượng lưu hồ chứa là đứt gãy phân đới, phân chia hai đới cấu trúc Ngọc Linh và Trà Bồng – Khâm Đức, có đới phá hủy rộng trên 10m, đới ảnh hưởng có thể lên tới 100m. Trong vùng còn có 4 đới đứt gãy bậc 3. Một số đứt gãy bậc 4 cắt qua hai vai đập, khu phụ. Vai trái đập đang tồn tại khối trượt, tuy không lớn nhưng cần phải xử lí ngay.

Động đất ở khu vực thủy điện Sông Tranh 2 là nỗi ám ảnh với người dân

PGS. TS Lê Trọng Thắng – Trưởng bộ môn Địa chất công trình (Đại học Mỏ - Địa chất) cũng cho rằng, khi mực nước lên 158m, Sông Tranh 2 đã xuất hiện rung chấn. Trong 3 tháng mực nước dâng cao nhất (175m) thì xảy ra 41 trận động đất cường độ trên dưới 3 độ richter, tiếp đó từ 22/6 tới đầu tháng 11 (5 tháng hạ nước hồ xuống mực nước chết) xảy ra 27 trận trong đó có 3 trận có cường độ hơn 4 độ richter. Điều này cho thấy, bên cạnh áp suất cột nước còn có tác động của các đới đứt gãy bị thấm nước. Động đất kích thích chỉ có thể xảy ra trong những điều kiện địa chất nhất định như: phát triển các hệ thống đứt gãy lớn có khả năng sinh chấn; đá bị phân cắt thành các khối có khả năng dịch chuyển và đặc biệt là tồn tại các đới đá dập vỡ để nước hồ có thể thấm xuống. Có thể nói, đứt gãy bậc 2 Hưng Nhượng-Tà Vi là nguồn sinh chấn chủ yếu gây nên những rung chấn trong suốt thời gian qua…

Ngoài ra, các đứt gãy bậc 3 có cùng kinh tuyến trong phạm vi lòng hồ và các đứt gãy bậc 4 theo phương Tây Bắc - Đông Nam đã góp phần làm phân cắt đất đá lòng hồ. Các đới đứt gãy này đã hình thành nên con đường thấm nước từ hồ chứa xuống sâu, gây nên các biến đổi độ bền của đá cũng như làm gia tăng áp lực nước lỗ rỗng, giảm áp lực hữu hiệu trong đá, hệ quả là làm giảm khả năng kháng cắt của đá, dẫn đến phá vỡ cân bằng trạng thái ứng suất, gây dịch chuyển các khối đá và làm phát sinh địa chấn.

Đới đứt gãy bậc 4 nằm ngay mép phải cửa tràn thủy điện Sông Tranh 2

Điều đáng chú ý là trong suốt thời gian qua, mặc dù nước hồ đang ở mực nước chết, nghĩa là cột nước nơi sâu nhất cũng chỉ đạt khoảng từ 50 đến 55m, nhưng các trận động đất có cường độ lớn nhất liên tiếp xảy ra. Điều này cho thấy yếu tố tác động của nước thấm từ đáy hồ xuống làm suy giảm độ bền của đất đá đóng vai trò chính so với tác động của chiều cao cột nước trong việc gây nên động đất kích thích tại Sông Tranh 2. Động đất vẫn có thể xảy ra khi cột nước không quá lớn.

Theo PGS. TS Lê Trọng Thắng, cường độ động đất kích thích tại thủy điện Sông Tranh 2 sẽ không quá lớn do quy mô đứt gãy bậc 2 không lớn, diện tích mặt hồ cũng như dung tích hồ nhỏ nên không có tiền đề để phát sinh động đất có cường độ lớn. Trên thế giới mới chỉ có 4 trận động đất kích thích trên 6 độ richter, rơi vào các đập có chiều cao cột nước trên 100m, dung tích hồ chứa lớn nhất lên tới 5 tỉ m3. Động đất dưới 5 độ richter chiếm xác suất 85,26%. Sông Tranh 2 có chiều cao cột nước 95m, dung tích hồ chứa 700 triệu m3, nhiều khả năng rơi vào nhóm dưới 5 độ richter. Thời gian động đất kích thích có thể kéo dài 3-5 năm.

PGS.TS Lê Trọng Thắng cũng nhận định, nhiều khả năng trận động đất 4,6 độ richter ngày 22/10 vừa qua đã tiến gần tới đỉnh. Sau khi đạt đỉnh, cường độ động đất sẽ giảm và tần suất xuất hiện sẽ thưa dần, gần như đạt trạng thái bình ổn.

Trong khi đó, TS Phan Văn Quýnh (Đại học Quốc gia Hà Nội) lại nhấn mạnh rằng, Sông Tranh là hiện tượng đặc biệt, không giống bất cứ nơi nào. Động đất kích thích ở Sông Tranh 2 không giống với hồ Hòa Bình, Sơn La… vì ngoài áp suất cột nước còn là do cấu tạo địa chất phức tạp nên rất khó dự đoán. “Tôi không nghĩ động đất kích thích ở Sông Tranh 2 sẽ dừng lại ở 4,6 độ richter, bởi thực tế vừa qua tích nước càng cao, động đất càng mạnh. Hồ Sông Tranh 2 tuy không lớn nhưng địa chất vùng hồ lại rất phức tạp, cần nghiên cứu kỹ lưỡng”.