Bệnh lạ 'bóp chết người' ở vùng sơn cước

Những địa danh như Phước Sơn, Hiệp Đức, Nam Trà My, Phú Ninh... (Quảng Nam) được giới “săn vàng” khắp cả nước quan tâm và luôn tìm mọi cách để có điều kiện về đây khai thác. Vào những lúc cao điểm, tại các bãi vàng nơi đây có đến hàng chục ngàn người kéo nhau về nuôi giấc mộng đổi đời.

Tuy nhiên, chỉ một ít trong số đó gặp được vận may, còn lại hầu hết phải chịu cảnh trắng tay. Đau đớn hơn, có không ít người phải bỏ mạng giữa rừng xanh vì sốt rét, sập hầm, vì tranh giành lãnh địa, ma túy và mang trong mình hình hài của AIDS...

Những người may mắn được sống sót, khi “hạ sơn” tìm về quê cũ, đa số họ phải chịu cảnh đau ốm, bệnh tật vì di chứng của hóa chất, của bụi đá và suốt phần đời còn lại phải chịu cảnh “sống trong sợ hãi”!

Chúng tôi trở lại xứ vàng khi hay tin thời gian gần đây có gần 10 cái chết và hàng chục người mắc một căn “bệnh lạ” ở những thanh niên đã từng khai thác vàng ở 2 xã Bình Trị và Bình Định Bắc (H. Thăng Bình).

Cái chết của anh Phan Văn Dũng (1974, ở thôn Châu Long, xã Bình Trị) cách đây không lâu đã rung lên hồi chuông cảnh tỉnh, khiến cho người dân nghèo bên chân núi Chóp Chài càng hoảng loạn. Bởi, theo người dân hai xã này, có hàng trăm thanh niên đến tuổi bẻ gãy sừng trâu theo lớp đàn anh đến làm thuê tại một số mỏ vàng tự phát tại khu vực thôn Động Giá (xã Bình Trị), nơi mà anh Dũng cùng những anh em đã chết từng khai thác.

Chị Nguyễn Thị Huỳnh Hoa thắp cho chồng nén nhang, nước mắt lại chực tuôn trào. Chị kể về con thuyền hạnh phúc bất ngờ gặp sóng gió của gia đình mình mà chúng tôi nghe còn đau hơn cả những dòng ghi trong tiểu thuyết.

Chị Hoa là người vợ thứ hai của anh Phan Văn Dũng, khi anh Dũng có với người vợ đầu (đã chết) 2 đứa con. Lấy nhau năm 2003, sau khi có một đứa con, cuối năm 2007, anh Dũng đổ bệnh do lao tâm, lao lực kiếm tiền nuôi gia đình. Một năm sau thì anh qua đời để lại nợ nần chồng chất, mẹ già và cả gia đình lâm vào cảnh khốn khó.

Môi trường đào đãi vàng vô cùng độc hại và các  phu vàng luôn phải đối mặt với hiểm nguy rình rập.

Đã ngoài 70 tuổi, mẹ anh Dũng ngồi bất động trước bàn thờ nghi ngút khói hương, nước mắt giàn giụa: “Ở đây nhà ai cũng nghèo, ruộng đất cằn khô, mỗi năm một vụ nhờ vào nước trời. Cuộc sống khó khăn, nhưng nhờ có thằng Dũng đi làm vàng nên cũng đủ ăn, chắt bóp qua ngày. Không ngờ, những đồng tiền làm vàng từ những năm trước bây giờ nó lại đánh đổi cái mạng của nó”...

Theo thống kê, ở Bình Trị và Bình Định Bắc đã có những cái chết tương tự, như trường hợp Lê Văn Quang (30 tuổi), Đặng Văn Bình (31 tuổi), Lê Thanh Nam (26 tuổi), Lê Quang (32 tuổi), Phan Văn Dũng (31 tuổi), Nguyễn Văn Hiển (31 tuổi), Nguyễn Hùng cũng mới độ tuổi 30... Ngoài số người chết do bệnh tật, di chứng từ việc khai thác vàng để lại thì chết do sập hầm là nỗi ám ảnh thường trực tại Quảng Nam trong nhiều năm qua. Vụ sập hầm vàng do lở núi ngày 10 và 12-10-2008 tại khu vực thôn Sũng Mùn, xã Tam Lãnh, H. Phú Ninh khiến 6 người chết, trong đó có 5 người trong một gia đình. Theo những người dân sở tại, khu vực Sũng Mùn là nơi làm vàng cũ có cách đây đã hàng chục năm. Ngày thường, thi thoảng dân Tam Lãnh vẫn vào đây đãi vàng xái, kiếm ăn qua ngày.

Nỗi buồn thảm, bi thương của một vùng quê có những nạn nhân của vụ sập hầm vàng chưa nguôi ngoai khi chúng tôi tìm về đây. Hai vợ chồng ông Huỳnh Chiến (1960) và bà Huỳnh Thị Hoa (1964) xọp rọp khi 2 đứa con trai là Huỳnh Văn Xin (25 tuổi) và Huỳnh Văn Luynh (17 tuổi) cùng chết trong một ngày vì hầm sập.

Cũng trong vụ sập hầm thảm khốc đó, gia đình em ruột ông Chiến là vợ chồng chị Huỳnh Thị Tình và anh Nguyễn Thanh Dũng cùng đứa con trai Nguyễn Thanh Trung (1993) phải “chịu chung” số phận.

Bà Huỳnh Thị Thơm đã hơn 70 tuổi, cuộc đời bà đã trải qua không ít buồn đau nhưng bà chưa bao giờ nghĩ mình phải chứng kiến cảnh tang tóc hơn khi có đến 5 người là con, cháu của mình chết trong một tai nạn. “Đầu bạc khóc kẻ đầu xanh, vàng đâu không thấy, tui chỉ thấy đen đủi, bạc mệnh chú ơi” - bà Thơm nói trong đau đớn.

Vợ chồng ông Huỳnh Chiến cạn khô nước mắt vì nhớ 2 đứa con đã ra đi vì ước vọng vàng.

Mới đây (tháng 8-2009), vụ tai nạn lở đất tại đồi Ma, xã Trà Giác (H. Bắc Trà My) khiến 13 phu vàng (hầu hết quê ở Thanh Hóa) phải giã từ cõi thế được xem là thảm nạn vàng khủng khiếp nhất trong mấy năm qua tại Quảng Nam. Đa phần những phu vàng trên đều mới vào nghề, họ đến các bãi vàng để tìm “con đường sáng”, sáng đâu chưa thấy nhưng tối tăm đã bao phủ lên bao gia đình.

Theo những người dân sở tại, những hầm khai thác vàng trái phép ở Quảng Nam suốt hơn 20 năm nay đã lấy đi mạng sống của hàng trăm người. Cũng tại xã Tam Lãnh (H. Phú Ninh), cuối năm 2006 cũng xảy ra vụ sập hầm khai thác vàng, khiến 3 người dân ở xã Tam Vinh (H. Phú Ninh) tử vong. Khoảng giữa tháng 12-2007, cũng tại Quảng Nam, một vụ sập hầm ở Phước Kim (Phước Sơn) cướp đi 4 sinh mạng.

Cả 4 nạn nhân là công nhân làm vàng cho một chủ hầm tên là Phạm Tính (quê Hòa Bình) vào mua bãi khai thác vàng trái phép tại bãi vàng Khe Tăng, xã Phước Kim. Trong trận lũ hồi tháng 11-1999, tại những bãi đào vàng ở các xã Phước Công, Phước Chánh (H. Phước Sơn) có hơn 40 người bị chôn lấp vĩnh viễn dưới lòng đất vì một mảng núi khổng lồ bị mưa lớn làm sạt lở. Bi thảm không kém, cơn mưa lũ giữa đêm 13-11-2003 đã làm núi lở vùi chết 19 người đào vàng ngay tại lán trại ở xã Phước Thành (H. Phước Sơn).

Nhiều người cho rằng, sở dĩ có những “thảm nạn vàng” như trên, bởi thực tế cho thấy do quy trình khai thác và việc dựng lán trại trú ngụ của người làm vàng trái phép hoàn toàn tự phát theo kinh nghiệm, cảm tính, không theo những quy chuẩn kỹ thuật cần thiết. Việc khai thác vàng trái phép, tràn lan ở Quảng Nam bao lâu nay xem ra vẫn còn là vấn nạn khó giải quyết với các ngành chức năng.

Ở nhiều thời điểm, các cấp chính quyền đã có những giải pháp mạnh ngăn chặn nạn khai thác vàng trái phép để bảo vệ môi trường và bản thân người đào vàng nhưng cũng chỉ có tác dụng nhất thời, rồi đâu lại vào đấy!