Bản "nhiều không" ở một "xã đạt chuẩn văn hóa"

Bản “n không”

Năm 2007, xã Đồng Hợp được UBND huyện Quỳ Hợp (tỉnh Nghệ An) công nhận là “xã đạt chuẩn văn hoá” đầu tiên của huyện, đi lên từ một “xã Anh Hùng lực lượng vũ trang nhân dân”. Nhân dân trong xã tự hào lắm, duy có bản Mát vẫn được coi là góc tối của cái xã văn hóa này.

Bản Mát nằm ở phía Nam của đường Quốc lộ 48, cách trụ sở UBND xã Đồng Hợp khoảng 6km. Vào bản Mát phải đi qua hồ đập Tân Thắng rồi rẽ phải, đi tiếp một đoạn đường gập gềnh, khúc khuỷu, với những dốc cao.

Lạc vào bản Mát giữa một ngày hè oi nồng, chúng tôi được ông trưởng bản Lương Văn Thương tiếp đón với lời than thở: “Ở cái bản này lạ lắm. Chẳng được chút ưu tiên nào cả, khổ quá đi các anh ạ”. Nói đoạn ông Thương liệt kê ra một loạt thứ mà bản Mát không có: không lớp học mẫu giáo và nhà trẻ; không điện lưới quốc gia; không nhà văn hoá, không chế độ ưu tiên - kể cả chương trình 135...

Trưởng bản Lương Văn Thương nói tiếp: Bản Mát 100% là người Thái, với 57 hộ, 270 nhân khẩu, là bản nghèo nhất của xã. Đời sống bà con xa rời những thứ gọi là văn minh, hiện đại. Ánh sáng đèn điện là một ước mơ xa vời. Nguy cơ lớn nhất của bản Mát hiện nay là đói nghèo và thất học: Hiện cả bản còn có tới 27 hộ nghèo, đói, trong đó có 4 hộ bị đói triền miên; không có hộ khá, giàu.

Trong kỳ giáp hạt, người dân phải đi lên núi đốt than củi bán đổi gạo. Hậu quả trước mắt là rừng bị phá tơi bời.

Bản Mát chỉ có 5ha ruộng lúa nước, làm không đủ ăn, cả bản năm nào cũng thiếu ăn đến 3 tháng, bà con phải vào rừng phát rãy nương và đốt than về bán để mua gạo ăn trong những kỳ giáp hạt… Ngày trước khổ nhiều, bây giờ đỡ khổ hơn vì có chương trình 134 của Nhà nước hỗ trợ cho xây nhà; nhưng cũng mới chỉ hơn 10 hộ được hưởng.

Đề xuất xin cứu trợ cho bản Mát

Vì đường đến lớp quá xa, lại không có phương tiện đi lại, không có tiền mua sách vở, bút mực; không có tiền đóng học phí... nên đa số con em bản Mát chỉ học hết cấp một là nghỉ học. Cả bản có đến 40% số người mù chữ.

Người dân bản Mát mơ ánh sáng văn minh bên ngọn nến "cổ truyền"

Đặt câu hỏi: Vì sao với tình hình dân trí thấp vậy, điều kiện khó khăn, mà bản Mát lại không được hưởng chế độ gì? Trưởng bản Lương Văn Thương trả lời không chút lưỡng lự: “Cán bộ nói chúng ta là xã anh hùng, xã văn hoá… Có khó khăn phải tự phấn đấu để vượt qua, không nên đòi hỏi!”.

PV đem vấn đề trên trao đổi với ông Phan Xuân Lam - Bí thư xã Đồng Hợp. Ông Lam cho hay:“Đúng là bản Mát khó nhất của xã chúng tôi, hiện bản vẫn chưa có điện là đúng. Mới xóa được 25/57 nhà tranh tre. Riêng chương trình 135 bản Mát vẫn chưa được hưởng và đang làm đề xuất với Ban dân tộc.

Riêng về các lớp mẫu giáo là do không có đủ cháu nên không mở lớp. Còn điện lưới quốc gia thì quả là khó khăn lắm, nhiều lần tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội chúng tôi cũng đã có ý kiến nhưng vẫn chưa thấy gì. Nhà văn hóa cộng đồng của bản hiện cũng chưa có, chợ cũng không.. Chúng tôi đã và đang đề xuất lên cấp trên xin cứu trợ cho bản Mát.

Để bản Mát có điện thì phải xin ý kiến từ cấp trên, riêng xã chúng tôi không có nguồn, Nhà nước cũng chưa đầu tư. Trước những khó khăn đó, xã chúng tôi đang xúc tiến “chạy” chương trình cho Bản Mát có điện trong thời gian sớm nhất. Hiện chúng tôi đã có đề xuất lên UBND huyện và tỉnh”.

Hỏi: Tại sao trong một xã đạt chuẩn văn hóa lại vẫn tồn tại một bản cực kỳ khó khăn và kém văn minh như vậy? Ông Lam trả lời: “Xã chúng tôi đạt chuẩn văn hóa là do 13/15 xóm của xã đã đạt chuẩn. Còn bản Mát và xóm Bãi Kè do điều kiện lịch sử và xã không có nguồn cũng như Nhà nước chưa đầu tư”.

Hầu hết nhà ở bản Mát vẫn là nhà tranh tre nứa lá.

Bà Phan Thị Trí - PCT UBND huyện Quỳ Hợp - cho biết thêm: “Bản Mát là bản xa nhất, khó khăn nhất của huyện Quỳ Hợp chúng tôi. Chúng tôi cũng có ý kiến lên cấp trên xin cho bản này có những chính sách ưu đãi nhất trong thời gian tới để nhân dân bản Mát khỏi thiệt thòi”.

Chia tay bản Mát khi mặt trời vừa xuống núi. Vượt 3km đường dốc và đá hộc gập gềnh, ra đến hồ đập Tân Thắng, nhìn khắp xung quanh đâu đâu cũng lung linh ánh điện. Chỉ có bản Mát là một góc tối.

Tiêu chuẩn xây dựng Làng - Bản, Xã - Phường văn hoá của tỉnh Nghệ An:

Tiêu chuẩn văn hoá (xã, phường, thị trấn gọi chung là xã): Xã có kinh tế phát triển và tiến bộ, không có hộ đói, số hộ nghèo ngày càng giảm, số hộ giàu ngày càng tăng.

Xã có thiết chế văn hoá, bao gồm: Nhà văn hoá, phòng thư viện, phòng truyền thống, phòng trao giấy chứng nhận kết hôn, trạm truyền thanh, sân thể thao, điểm vui chơi trẻ em.

Xã đạt được tiêu chuẩn về giáo dục, y tế dân số kế hoạch hoá gia đình. Xã có phong trào xây dựng gia đình văn hoá; Làng-Bản văn hoá có từ 65% số hộ trở lên đạt danh hiệu gia đình văn hoá, từ 20% làng đạt danh hiệu làng văn hoá. Không có tệ nạn xã hội. Thực hiện tốt nếp sống văn hoá trong việc cưới, việc tang, lễ hội.

Thực hiện đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở. Xã có môi trường cảnh quan xanh - sạch - đẹp, đường làng ngõ xóm phong quang, cống, rãnh thoát nước thông thoát.