Hạc quý: tang thương một lối đi về

Khi được hỏi về việc khai thác đất sét làm mất đi bãi ngủ cho sếu đầu đỏ, ông Nguyễn Bảo - trưởng phòng phát triển bền vững của Công ty Holcim - khẳng định việc làm của công ty là hoàn toàn đúng pháp luật.

Lý giải điều này, ông Bảo cho rằng công ty đã được tỉnh Kiên Giang phê duyệt đầu tư và giao đất từ năm 1994, trước khi chương trình bảo vệ khu vực đồng cỏ ngập nước cho sếu tại Kiên Lương cũng như đồng cỏ bàng Phú Mỹ ra đời. Ông Bảo cũng thừa nhận công ty biết đây là bãi ngủ của sếu nhưng vì phải khai thác đất sét để lấy nguyên liệu cho nhà máy sản xuất ximăng nên đành phải “bóc đi” bãi ngủ của sếu.

Dưới cánh sếu bay là một rừng lưới trời của Công ty Hạ Long (ở xã Phú Mỹ, Giang Thành, Kiên Giang) giăng để đuổi chim cò.

Sếu... nản về!

Nói về câu chuyện này, giám đốc Sở Khoa học - công nghệ tỉnh Kiên Giang Lương Thanh Hải cho rằng việc khai thác đất sét ngay trên bãi ngủ của sếu của Công ty Holcim là đúng pháp luật, bởi họ chỉ đang khai thác trên phần đất được tỉnh giao và đàn sếu có dời đi hay ở thì không phải lỗi tại họ.

Điều đáng bàn ở đây là mặc dù đã được các nhà khoa học, chuyên gia cảnh báo nhưng lãnh đạo tỉnh Kiên Giang lúc đó vẫn lấy phần đất - nơi đắc địa sếu chọn để ăn ngủ - giao cho Công ty Holcim khai thác.

“Ban đầu rất nhiều nhà khoa học, chuyên gia muốn giữ lại 2.000ha đất mà tỉnh muốn giao cho Công ty Holcim để duy trì hệ sinh thái, giữ bãi ăn, ngủ cho đàn sếu. Thế nhưng cuối cùng tỉnh không đồng ý, vẫn giao số đất trên cho Công ty Holcim - ông Hải nói và giải thích - Lúc ấy lãnh đạo tỉnh cứ nghĩ không có chỗ này sếu sẽ tìm chỗ khác trong khu vực để ăn ngủ”. Thế nhưng “chim chẳng chiều lòng người”.

Các chuyên gia đều cho rằng sếu là loài rất nhạy cảm, môi trường sống dù thay đổi nhỏ chúng cũng bỏ đi xa để tìm nơi sống mới chứ khó có thể chọn những nơi gần trong khu vực đã bị tác động. Ông Hải cho rằng: “Lẽ ra khi đầu tư chúng ta cần quan tâm đến điều quan trọng là yếu tố bền vững. Việc hài hòa giữa lợi ích môi trường - đời sống người dân - phát triển kinh tế đều phải được tính tới và có tầm quan trọng như nhau”.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, trong khu vực sếu ăn, ngủ tại huyện Kiên Lương, ngoài việc Công ty Holcim được giao hơn 2.000ha đất, hiện tại đây đang có dự án nhà máy nhiệt điện, nhà máy sản xuất clinker được giao đất. Một số con đường trải nhựa đã được mở vào đồng cỏ năn, nơi vùng lõi bầy sếu thường ăn và ngủ những năm trước.

Khi bài viết này chuẩn bị lên khuôn, chúng tôi lại nhận được một thông tin thật đáng buồn, anh Hà Trí Cao (điều phối viên ban quản lý dự án đồng cỏ bàng Phú Mỹ thuộc Hội Sếu quốc tế) cho biết: “Mấy bữa nay không thấy đàn sếu bay về vùng đất Hòn Chông, Kiên Lương ngủ nữa. May mắn lắm mới thấy được 3-4 con về rồi lại dáo dác bay đi...”.

Chính quyền phải ra tay

Thông qua các nguồn vốn từ một số đơn vị ủng hộ, từ năm 2004 đến nay, Hội Sếu quốc tế đã đầu tư 300.000USD vào dự án đồng cỏ bàng Phú Mỹ và một số chương trình khác để bảo vệ đàn sếu tại tỉnh Kiên Giang.

Dự án đồng cỏ bàng Phú Mỹ đang hoạt động tương đối tốt trong việc tạo công ăn việc làm cho khoảng 200 hộ dân cũng như giáo dục họ ý thức bảo vệ môi trường cho đàn sếu đầu đỏ. Thế nhưng theo anh Hà Trí Cao, khu vực này chỉ là bãi sếu đến ăn củ năn nhưng mấy bữa nay chúng về cũng rất ít. Và khi ăn xong, sếu sẽ bay về đồng cỏ năn tại huyện Kiên Lương và vùng giáp biên giới thuộc Campuchia để ngủ.

“Điều này làm tôi rất buồn. Từ năm 2007, sau khi tốt nghiệp Trường ĐH Khoa học tự nhiên, tôi về đây công tác với bao hoài bão, ước mơ bảo vệ được đàn sếu, môi trường sống để ngày càng thu hút chúng về. Nhưng năm nay sếu về quá ít. Bao công sức đam mê bỏ ra nhưng kết quả giờ thế này ai mà không buồn cho được. Công sức mình bỏ ra công cốc sao?” - anh Cao trầm ngâm chia sẻ.

Anh Cao cũng cho biết thêm sắp tới, khi TS Trần Triết về nước, anh sẽ có những báo cáo đầy đủ về tình hình hiện tại. Từ đó, TS Trần Triết sẽ cùng Hội Sếu quốc tế tìm hiểu thực tế, đánh giá mọi vấn đề để tìm ra những nguyên nhân chính làm đàn sếu giảm.

Cuộc cạnh tranh giữa sếu và người thật ra là góc khuất của quá trình phát triển. Ông Trương Văn Hiếu, chủ tịch UBND xã Phú Mỹ, huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang, cho biết trong thời gian tới sẽ giải quyết dứt điểm việc bao chiếm đất của các hộ dân tại địa phương. Sai phạm là xử lý nghiêm.

“Đối với sáu hộ dân đào kênh, đắp bờ bao trồng lúa tại dự án đồng cỏ bàng Phú Mỹ, chúng tôi đã rà soát và thấy không ai có giấy tờ chứng minh nguồn gốc đất cả. Chúng tôi đã đề xuất huyện, tỉnh cách giải quyết là vận động bà con không nên sản xuất lúa trong đó vì đất đã được quy hoạch giao cho dự án đồng cỏ bàng”. Việc sáu hộ dân đòi đền bù tiền đào mương, đắp bờ, xã có chủ trương không trả lại, nhưng bên dự án đồng cỏ bàng hỗ trợ 20 triệu đồng nên bà con có quyền nhận.

Đối với 22 hộ khác là dân tỉnh An Giang qua mua lại đất của dân địa phương, ông Hiếu cho rằng do hình thức mua bán giấy tay, không có chứng nhận của chính quyền địa phương nên không đúng pháp luật. Xã sẽ vận động tất cả hộ dân đã sang bán đất tự giác trả tiền lại và không nên canh tác trong vùng đất dự án vì điều đó là vi phạm pháp luật.

Để ổn định vùng đồng cỏ năn, bàng tại xã Phú Mỹ, ông Lương Thanh Hải nói sắp tới sở sẽ đề xuất và tiến hành nhanh việc giao giấy đỏ cho dự án đồng cỏ bàng. Tổng diện tích đất đã đo đạc và có chủ trương giao cho dự án khoảng 3.000ha, trong đó đất rừng 500ha, đồng cỏ bàng  1.000ha, hoang hóa, cỏ năn 1.000ha và phần còn lại là đất sản xuất.

“Chúng tôi đang tính toán, sắp tới sẽ giao đất cho từng tổ dân quản lý để trồng cỏ bàng và giữ gìn môi trường sinh thái. Phải làm vậy để người dân có ý thức bảo vệ môi trường sinh thái cho cả vùng dự án”.

Ngoài ra, ông Hải cũng cho biết trong thời gian tới sẽ tiến hành kiểm tra, rà soát lại tình hình để tìm nguyên nhân dẫn đến tác động xấu khiến lượng sếu năm nay về giảm nghiêm trọng. Từ đó tìm cách hạn chế thấp nhất mức ảnh hưởng đến môi trường sống của đàn sếu. Về việc Công ty Hạ Long “giăng lưới trời”, ông Hải nói sẽ cho kiểm tra và sớm khắc phục, không để ảnh hưởng đến sinh hoạt, đời sống của sếu đầu đỏ trong khu vực.

Riêng về tình hình, môi trường sống của đàn sếu đầu đỏ, TS Trần Triết đánh giá: “Vai trò của Nhà nước rất quan trọng. Cần thiết phải có cơ chế bảo vệ các vùng đất ngập nước còn sót lại mặc dù diện tích rất nhỏ”.