"Dị nhân" sáng chế

Có lẽ, tên gọi "dị nhân" hợp lý hơn đối với ông- Phan Đình Phương (62 tuổi), Giám đốc Cty An sinh xanh (Đà Nẵng).

Ông bảo mình không làm khoa học mà làm những gì cuộc sống đặt hàng. Suy nghĩ đơn giản thế nên những sáng chế của ông làm ra thường gắn với quá trình mơ mộng, tưởng tượng, bay bổng cứ như làm... thơ.

Cuộc sống đặt hàng

Năm 1972, đang làm luận văn tốt nghiệp khoa Hóa Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông xếp bút nghiên lên đường vào chiến trường. Quê hương ông, nơi dòng sông Thạch Hãn chảy ngang qua đang đắm chìm trong đau thương chiến tranh. Như dự cảm, ông được điều về mặt trận Khe Sanh (Hướng Hóa, Quảng Trị). Giữa khói lửa chiến tranh ác liệt, giữa ranh giới sống chết, ông tự nhủ với lòng, nếu còn sống trở về ngày hòa bình, ông sẽ dành trọn cuộc đời cho sáng tạo- niềm đam mê ấp ủ từ bé.

Ngày đó rồi cũng đến. Sau niềm hân hoan thống nhất, cả nước bắt tay, chung sức chung lòng dựng xây, kiến thiết lại từ đống đổ nát chiến tranh, ông được phân công về Bộ Tư lệnh Phòng không không quân, phụ trách chất lượng xăng dầu máy bay chuyên cơ A, đúng như chuyên ngành được học. Lúc đó, máy bay của miền Bắc dùng một loại xăng và máy bay chiến lợi phẩm của chính quyền Sài Gòn lại dùng một loại xăng khác. Vì vậy mỗi lần bay từ Hà Nội vào TPHCM lại phải chở xăng bằng đường bộ vào để máy bay có xăng trở ra, rất bất tiện. Trước đòi hỏi thực tế, ông đã pha chế thành công nhiên liệu xăng dùng cho cả 2 loại máy bay, được đưa vào sử dụng.

Năm 1977, ông được điều về làm việc tại Nhà máy dưỡng khí Đà Nẵng. 7 năm tại đây, ông đã cho ra lò nhiều sáng kiến hữu ích. Nổi bật như phương pháp ướp tinh động vật ở -1960 bằng ni-tơ lỏng. Lúc đó, Cuba viện trợ tinh bò cho các trại bò giống Việt Nam, nhưng không biết chuyển đi thế nào. Bằng phương pháp của ông, tinh bò như đông cứng lại, chết lâm sàng, có thể để trăm năm và mang đi khắp thế giới. Kế tiếp là làm ra A-xê-ti-len từ đá vôi và than dùng để hàn kim loại. Lúc đó, thế giới đã sản xuất ra A-xê-ti-len nhưng bằng phương pháp khác và giá vô cùng đắt đỏ. Trong khi đó cách của ông rẻ hơn hàng chục lần.

Năm 1984, ông Phương được chuyển về công tác tại Kho xăng dầu KV5. Ở môi trường công việc mới, với những thực tế đòi hỏi mới từ cuộc sống, công việc khiến ông lại "lao" vào giải đáp. Không tự nhận mình là nhà khoa học mà đơn giản chỉ là một người mê sáng tạo, làm thứ cuộc sống đặt hàng, thành thử sau những giờ làm việc mệt nhoài, ông vẫn căng sức ra nghiên cứu. Lúc đó, thấy hiện tượng nhớt gặp nước mưa bị nhũ hóa, màu đục như sữa, không thể sử dụng, rất lãng phí. Sau hằng tháng mày mò, ông đã nghĩ ra phương pháp tách nước khỏi nhớt để có thể sử dụng lại bình thường. Sáng kiến này được áp dụng tại kho xăng dầu KV5, được Viện nghiên cứu hóa học dầu mỏ của Liên Xô (VNIINP) mời sang báo cáo khoa học.

Chiếc máy này là cả quá trình "thai nghén" và đánh đổi bằng nhiều công sức, tiền bạc của ông Phương

Tài "tóm" khí

Nói đến việc "tóm" khí, phải kể đến sáng chế ra máy thu hồi khí xăng. Mỗi lần tại kho xăng dầu KV5 bơm 25 ngàn tấn xăng từ tàu vào bồn. Và, cứ bơm 100 tấn sẽ bốc hơi mất 1,5 tấn, không khí toàn bộ khu vực bị ô nhiễm, công nhân ngột thở... Từ đòi hỏi bức thiết đó đã thôi thúc ông tính chuyện "tóm" nó "nhốt" vào bình. Sau những tháng ngày vật vã thai nghén, cuối cùng ông cũng bắt nó phải "chui" vào bình. Chưa hết, khi "tóm" được hơi xăng rồi đòi hỏi thể tích bình chứa lớn, lại cũng bất tiện vì hơi ấy "nhốt" vào rồi sẽ xử lý ra sao. Ông lại tiếp tục mất ăn, mất ngủ để... ép khí xăng ấy ngưng tụ thành từng giọt. Ấy là một loại xăng lỏng nhẹ tựa khí gas, có thể dùng chạy xe máy, ô-tô. Khi đổ vào xe máy, nghe tiếng máy nổ giòn tan, ông mừng muốn rơi nước mắt. Nhưng ông bảo, điều đó không "sướng" bằng việc anh em công nhân gặp ông cảm ơn vì ăn miếng cơm đã thấy... ngon hơn.

Biết ông có tài "tóm" khí, thế là lãnh đạo Nhà máy đường Quảng Ngãi khi đó đã ra tận nhà mời vào tìm cách thu hồi khí CO2 trên dây chuyền sản xuất. Một công việc nhuốm màu hư vô, phiêu bồng cứ như làm thơ, nhưng cuối cùng ông cũng bắt chúng phải "chui" vào bình.

Như một bài thơ

Với những sáng chế mang đậm hơi thở cuộc sống, đóng góp thiết thực cho xã hội, ông xứng đáng được gọi là nhà khoa học. Nhưng ông bảo gọi như vậy ngại lắm. Nhà khoa học phải có kiến thức hệ thống còn ông chỉ chắp vá, nhặt nhạnh từ cuộc sống. Nhà khoa học thường gắn với môi trường thuận lợi, có phòng nghiên cứu, có các thiết bị hiện đại, có tư duy, phương pháp... khoa học, còn ông thì ngược lại: sáng chế mà cứ như làm thơ, phiêu bồng, bay bổng, vu vơ thực thực hư hư. Chu trình nghiên cứu của ông thường là quan sát, tưởng tượng và mơ mộng. Có khi để quyển sổ đầu giường, giữa đêm ngủ mơ thấy gì thì tỉnh dậy ghi vào đó. Có khi đang ăn cơm chợt nghĩ điều gì liền mở điện thoại "mò" vào mạng xem kiến thức.

Ông kể việc làm máy hút rác khá tình cờ. Đó là một đêm mùa đông, khi cha ông vừa qua đời. Miên man suy nghĩ về cha, tiết trời lạnh lẽo khiến ông không thể chợp mắt. Nửa đêm về sáng, những tiếng chổi quét rác của chị lao công cứ vập xuống đường phát ra âm thanh chát chúa. Ông mở cửa, một luồng gió heo hắt từ sông Hàn thổi thốc lên, mang theo bụi rác, khiến chị lao công phải quét lại đoạn đường. Tại sao mình không làm một cái máy hút rác chạy trên đường sẽ cuộn hết lại bụi rác cho chị lao công bớt khổ? Quan sát, tưởng tượng và ông mơ mộng về những câu thơ của Tố Hữu. Từ tiếng chổi tre xào xạc tới "dọn tí phân rơi, nhặt từng ngọn lá. Mỗi hòn than, mẩu sắt, cân ngô. Ta nâng niu, gom góp dựng cơ đồ!"... ý tưởng về chiếc máy hút đa năng đã hình thành: hút cả rác, bụi, bùn; máy chạy càng nhanh hút càng sạch; khi cần có thể hút đinh của đinh tặc; hút lúa, ngô, sắn, cà-phê tùy theo yêu cầu thu hoạch nông sản...