'Xóm bắp'

Hồi còn phà Hậu Giang, ở bến bờ Bắc, phía tỉnh Vĩnh Long, có một con đường nhỏ đi sâu hun hút vào trong sẽ đến khóm 5, thị trấn Cái Vồn (Bình Minh, Vĩnh Long). Những căn nhà cấp 4 lợp tôn, gỉ sét, nhỏ bé chen chúc nhau.

Bên những lối đi chật hẹp ở khu dân cư này, cứ cách một hai nhà lại có một cái bếp đặt ở khoảng đất trống bên đường với những cái thùng tôn lớn, khói và hơi nước mù mịt. Trong làn khói, thấp thoáng những thùng đựng bắp, thứ đã luộc chín, thứ chưa. Hình ảnh xóm bắp này tồn tại đã mấy đời.

Ông Nguyễn Văn Bé Ba, Trưởng công an khóm 5, cho biết, thị trấn Cái Vồn có 9 khóm. Trong đó, khóm 5 đa số không có đất nông nghiệp, gồm 415 hộ thì gần 300 hộ chuyên sống bằng nghề bán bắp, cha truyền con nối.

Bắp luộc Hậu Giang

Chị Nguyễn Thị Ngọc Bích, 31 tuổi, 25 năm nấu bắp và bán bắp, thổ lộ: “Bà con qua lại trên phà, ăn trái bắp của chúng tôi đều khen bắp dẻo, ngọt ngon, ưu điểm của trái bắp nhờ trồng đất bãi bồi phù sa, bẻ xong là nấu bán liền”.

Bắp ở bến phà Hậu Giang từ lâu nổi tiếng xa gần, được gọi là bắp Hậu Giang, vốn được trồng trên những hòn cù lao giữa sông Hậu hoặc ít rẻo phù sa bên sông, trái bắp to và thơm ngọt.

Mấy năm gần đây, các hòn cù lao giữa sông Hậu được lấy làm khu dân cư, xây biệt thự hoặc “du lịch sinh thái” mà chủ yếu là mở nhà hàng ăn nhậu, đất trồng bắp teo đi nhanh chóng. Nhưng bắp Hậu Giang vẫn không mất cũng nhờ xóm bắp này. Bà con tỏa đi khắp nơi, giống như vịt chạy đàn, nơi nào cũng lặn lội, để tìm đâu còn bãi phù sa trồng bắp là vào mua.

Thường bắp từ ngày trổ bông đến ngày hái phải đủ 2 tháng 4 ngày. Khi bắp vào đợt bẹ (vừa ăn), được mua ngay. Chị Bích cho biết, có lúc chèo xuồng suốt ngày tìm vẫn không được đám bắp để mua.

Bà Nguyễn Thị Mỹ Vân, 53 tuổi, bán bắp từ năm 17 tuổi đến nay, kể: “Chúng tôi nương vào nhau như một sợi dây đan nối, người mua bắp bỏ mối chịu cho người nấu. Người nấu, đem đi bán luôn hoặc cho gia đình nghèo hơn nhận đưa đi bán. Đồng lời chia sẻ mỗi người một ít để sống qua ngày.

Dân nghèo có lúc ăn trước trả sau, có lúc túng thiếu nợ tiền gạo, tiền thuốc men đau ốm, tiền học cho con… Nhưng tất cả đều giữ gìn hương vị trái bắp Hậu Giang, chung lưng đấu cật, bán bắp nuôi con và truyền nghề bán bắp cho con”.

Cô Nguyễn Thị Diễm Phương, 26 tuổi, hơn 15 năm đội bắp đi bán với chiếc nón không chóp .

Đời đội bắp

Bắp mua về là phải nấu liền. Nấu xong, mang ra bến phà bán liền cho khách. Chẳng biết từ bao giờ, khách thập phương qua phà Hậu Giang ăn bắp, đều chọn bắp còn nóng hổi, cầm muốn phỏng tay. Để có bắp nóng hổi đó, người bán bắp âm thầm chịu đựng nỗi vất vả không nghề nào có.

Ông Nguyễn Văn An, 63 tuổi, sau hơn 20 năm đội bắp nóng đi bán, đã nghỉ nghề đội bắp cũng đã hơn 20 năm rồi. Nay ông nghiêng mái tóc muối tiêu của mình, cho biết là tóc mọc trở lại vẫn chưa đều.

Ông kể: “Hồi đó, chưa có xe đạp, đem bắp đi bán gần xa đều phải đội. Bắp chín đựng bằng rổ, nặng hơn 40 ký. Tôi đội từ nhà ra bến phà, cũng như ra bến xe Vĩnh Long gần cây số. Rổ bắp đội trên đầu phải lót chiếc khăn bông, nước bắp nóng chảy xuống, khi giở khăn ra, khói bốc lên đầu như thầy chùa quỳ hương, từ từ tóc rụng dần cho đến nay hơn 20 năm không đội mà tóc vẫn chưa mọc đều trở lại. Tôi là người nghỉ bán sớm, chứ những đứa nhỏ đội bắp bị thúng nóng ăn trụi tóc, mọc không nổi là chuyện thường”.

Cô Nguyễn Thị Diễm Phương, 26 tuổi, hơn 15 năm đội bắp đi bán, chỉ chiếc nón trên đầu cười: “Anh nhìn xem, đội bắp mà chiếc nón sụp xuống như không còn chóp nữa, mà cũng chẳng đủ ăn”.

Trước đây đi bán bắp trên phà, mọi người nơm nớp nỗi lo bảo vệ, công an bắt, nếu không may bị bắt là mất cả lời liền vốn. Nay không còn phà, hết sợ nên cô Phương mới kể: “Những lúc công an bắt quá gắt, tụi em mở nắp hầm của phà chui xuống trốn. Tội nhất là tụi nhỏ sợ quá, hoảng hốt để rổ bắp dính dầu, nhớt trong hầm phà, phải bỏ luôn. Ai xuống hầm mới biết, nước trên mắt cá chân, xanh ngắt và lạnh lắm. Có khi, người ta đứng hoặc dựng xe máy trên nắp hầm, tụi em phải xô nắp mãi mới lên được”.

Áo rách bơ vơ

Những người đi bán bắp trên phà đều nghèo nhưng cũng hay bắt gặp những người còn nghèo hơn. Bà Nguyễn Thị Mỹ Vân kể, có lần bà gặp một bà già nghèo khổ xin tiền khách để mua bắp cho 2 cháu nội. Bà Vân thấy vậy, không ngần ngại trao cho hai cháu bé bốn trái bắp mà không lấy tiền, còn mua sữa cho hai cháu uống.

Bà nói: “Tôi không chịu nổi những ánh mắt trẻ thơ nhìn trái bắp thèm thuồng, mình giúp họ no bụng thì lòng mình cũng thấy thanh thản”. Có lúc gặp cảnh đời cơ nhỡ, đói khát, bà Vân đưa về nhà nuôi nấng cưu mang dăm bảy ngày. Người cơ nhỡ khi phục hồi sức khỏe, thấy gia cảnh của bà cũng cơ cực nên không ở lâu, cám ơn rồi ra đi. Không riêng bà Vân, nhiều người ở xóm bắp vẫn thường giúp bữa ăn, tiền xe cho những người lỡ đường, cơ nhỡ.

Ngày cầu Cần Thơ khánh thành, cũng như hàng triệu bà con ĐBSCL và cả nước, xóm bắp rất hồ hởi. Song niềm vui sớm trôi qua, khi đối diện với cuộc sống vất vả, chưa có đường ra. Họ bàn bạc với nhau, muốn tìm một nghề khác mưu sinh nhưng nghề gì khi chữ nghĩa ít ỏi, bao đời theo con nước xoay vần, sống nhờ vào trái bắp?

Hiện nay, một số ít bà con vẫn sinh sống bằng nghề bán bắp, bung ra khắp các nẻo đường có thể, kẻ bám chân cầu Cần Thơ, người bơi xuồng len lỏi vùng nông thôn, số đông dò tìm chỗ đứng ở các chợ trong vùng.

Huyện Bình Minh có kế hoạch phát triển cuối năm 2010, triển khai một số dự án, trong đó có chợ đầu mối và trung tâm thương mại đặt ngay tại bến xe Cái Vồn, gần với xóm bắp. Những người triển khai dự án nói, đang nghiên cứu để sắp xếp chỗ buôn bán cho bà con xóm bắp.

Hy vọng việc nghiên cứu có kết quả và dù vậy đến ngày đó cũng còn xa. Những phận đời áo rách của xóm bắp đang phải gồng mình lên để thoát cảnh bơ vơ, ổn định đời sống.