Nhà đầu tư nhỏ thua thiệt đủ điều

Không được thông tin đầy đủ, kịp thời về sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp (DN), không có “tiếng nói” trong các cuộc họp đại hội cổ đông; trở thành nạn nhân của những tranh chấp quyền lợi của chính các cổ đông đứng đầu… Đó là tình cảnh nhiều nhà đầu tư nhỏ tại Việt Nam đang phải hứng chịu.

Bị chèn ép…

Cách đây không lâu, các cổ đông nhỏ tại Tổng công ty cổ phần (CTCP) Phân bón và Hóa chất dầu khí (Đạm Phú Mỹ) đã có phản ứng quyết liệt về cách thức quản trị của DN này. Lý do là chỉ có cổ đông lớn là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam được hưởng lợi từ các hoạt động sản xuất của DN. Còn các cổ đông nhỏ, dù thua lỗ nặng do mua cổ phần với giá cao, lại không được hỏi ý kiến về việc trích một số tiền quá lớn (100 tỷ đồng) làm từ thiện trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.

Hay một vụ “lùm xùm” khác là tại CTCP Bông Bạch Tuyết (BBT). Chỉ vì tranh chấp “ghế” giữa các thành viên trong hội đồng quản trị mà hoạt động sản xuất của DN này lâm vào cảnh đình trệ nhiều năm liền. Thậm chí, cổ phiếu BBT còn bị hủy niêm yết. Kết cục là người lao động mất việc, còn các cổ đông nhỏ rơi vào cảnh “dở khóc, dở cười” vì cổ phiếu không biết bán cho ai!

Đó chỉ là 2 trong nhiều trường hợp “cậy quyền” cổ đông lớn ra những quyết định có thể gây thiệt hại cổ đông nhỏ xảy ra tại nhiều CTCP của Việt Nam thời gian qua.  Đây cũng là lý do khiến Việt Nam nằm trong nhóm nước bảo vệ nhà đầu tư kém nhất, theo kết quả điều tra của Ngân hàng Thế giới (WB), căn cứ trên ba khía cạnh: tính minh bạch của các giao dịch, trách nhiệm cá nhân và khả năng của các cổ đông có thể kiện giám đốc khi quản lý sai trái. Cụ thể, trong báo cáo môi trường Kinh doanh năm 2010 mà WB vừa công bố, tiêu chí bảo vệ nhà đầu tư của Việt Nam đứng thứ 172 trong số 184 nền kinh tế được WB khảo sát, không được cải thiện, thậm chí thụt lùi so với năm ngoái! (báo cáo năm 2009, Việt Nam xếp thứ 170/182 quốc gia).

… Và phân biệt đối xử

Thực tế cho thấy, nhà đầu tư nhỏ tại Việt Nam đang phải chịu thua thiệt đủ điều. Ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), dẫn chứng nhiều trường hợp, những người nắm giữ vị trí quan trọng trong DN hoặc người thân của họ đã trục lợi lớn nhờ nắm được những thông tin quan trọng có tác động đến giá cổ phiếu của DN niêm yết. Hay một số DN tự quy định, cổ đông phải nắm giữ một số lượng cổ phiếu nhất định mới được tham dự đại hội cổ đông. “Quy định này hoàn toàn sai luật và thể hiện sự phân biệt đối xử với các nhà đầu tư. Theo Luật DN thì cổ đông dù chỉ sở hữu một cổ phần cũng có quyền tham dự đại hội cổ đông”, ông Hải nói.

Mới đây, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có văn bản yêu cầu các công ty niêm yết chủ động công bố thông tin, giải trình và xác minh tin đồn liên quan đến cổ phiếu của DN nhằm giúp hạn chế thua thiệt cho nhà đầu tư, nhất là những nhà đầu tư nhỏ. Tuy vậy, theo ý kiến đánh giá của các chuyên gia, rất khó để DN tuân thủ quyết định này do thiếu các chế tài xử phạt. DN có thể viện các lý do để chậm giải trình hoặc giải trình lập lờ. “Nhà đầu tư nhỏ thua thiệt một phần do các quyết định xử phạt chưa đủ mạnh. Như hành vi mua bán cổ phiếu của các cổ đông nội bộ mà không công bố thông tin, một hình thức của giao dịch nội gián, cũng chỉ bị phạt vài chục triệu đồng là quá nhẹ nếu so với lợi nhuận mà các cá nhân này thu được”, lãnh đạo một công ty chứng khoán nhận xét.

Sự phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư lớn và nhỏ càng công khai trên các sàn giao dịch chứng khoán. Tại không ít nơi, các khách hàng “đại gia” (thông thường có số dư tài khoản trên 10 tỷ đồng trở lên) được dành hẳn một phòng VIP với đầy đủ tiện nghị như khách sạn 5 sao để giao dịch, được nhân viên môi giới ưu tú nhất tư vấn mã cổ phiếu, thời điểm “chốt lời”, “cắt lỗ” thích hợp. Ngược lại, các nhà đầu tư nhỏ phải ngồi chen chúc trên những sàn giao dịch và đa phần phải tự xoay xở trước những biến động của thị trường.