25 năm FDI: Nhiều mục tiêu chệch hướng

Thứ Năm, ngày 28/03/2013 10:26 AM (GMT+7)

FDI đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước song còn nhiều hạn chế như nguy cơ biến nước ta thành “bãi rác công nghệ”, đình công, ô nhiễm môi trường và chuyển giá để trốn thuế.

Ngày 27/3, tại Hà Nội, Bộ Kế hoạch - đầu tư (KH-ĐT) đã tổ chức hội nghị tổng kết 25 năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ở Việt Nam. Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu các đại biểu thảo luận kỹ những thành tựu cũng như hạn chế của quá trình 25 năm thu hút vốn FDI để góp ý cho Chính phủ ban hành nghị quyết nhằm thu hút tốt hơn nguồn vốn quan trọng này trong giai đoạn mới.

Thúc đẩy tăng trưởng

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh nguồn vốn FDI đã góp phần quan trọng đưa Việt Nam từ một nước kém phát triển vào đầu thập niên 1990 lên vị trí như hiện nay. Sau 25 năm đổi mới, FDI đóng góp 19% -20% vào tổng GDP cả nước. Vốn FDI chiếm tỉ trọng khoảng 28% tổng đầu tư toàn xã hội. Các doanh nghiệp FDI góp phần quan trọng vào xuất khẩu và đóng góp ngày càng tăng vào nguồn thu ngân sách.

25 năm FDI: Nhiều mục tiêu chệch hướng - 1

Sản xuất linh kiện ô tô xuất khẩu tại Công ty Furu Kawa Sky, KCX Tân Thuận - TPHCM. Ảnh: TẤN THẠNH

GS Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, so sánh: Năm 1991, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt 2 tỉ USD nhưng đến quý I/2013, cứ 5 ngày thì tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã bằng cả năm 1991 cộng lại; trong đó có đến 60% kim ngạch xuất khẩu là do đóng góp của khu vực FDI. Năm 2012, lần đầu tiên Việt Nam xuất siêu cũng do đóng góp của khối FDI. Nếu không có dòng vốn FDI, kinh tế Việt Nam không thể tạo nên thời kỳ hoàng kim với mức tăng trưởng GDP 7% - 8,6%/năm.

Quy mô nhỏ, công nghệ trung bình

Bên cạnh những thành tựu đó, thu hút vốn FDI cũng còn nhiều hạn chế và chưa đạt được một số mục tiêu như kỳ vọng. Đó là nguy cơ doanh nghiệp nhập thiết bị cũ biến Việt Nam thành “bãi rác công nghệ”, đình công đã xảy ra nhiều năm trước và những vấn đề rộ lên gần đây là ô nhiễm môi trường, chuyển giá để trốn thuế…

Thứ trưởng Bộ KH-ĐT Đào Quang Thu, hiện còn một số hạn chế lớn trong thu hút vốn FDI, đặc biệt là mục tiêu thu hút và chuyển giao công nghệ chưa đạt được yêu cầu. Theo số liệu điều tra, chỉ có 5% - 6% doanh nghiệp FDI ở Việt Nam sử dụng công nghệ cao, 80% sử dụng công nghệ trung bình. Không ít doanh nghiệp còn sử dụng công nghệ lạc hậu, thậm chí lợi dụng sơ hở của luật pháp và sự yếu kém trong công tác quản lý Nhà nước để nhập khẩu máy móc, thiết bị lạc hậu gây ô nhiễm môi trường. Hiệu ứng lan tỏa của khu vực FDI sang khu vực khác của nền kinh tế còn hạn chế. Thậm chí trong một số lĩnh vực, doanh nghiệp FDI còn chèn lấn doanh nghiệp trong nước.

Hầu hết các dự án FDI vào Việt Nam đều có quy mô vừa và nhỏ. Trong giai đoạn 1988-2011, quy mô trung bình của một dự án đạt mức 15,4 triệu USD nhưng đến cuối năm 2011 giảm xuống chỉ còn 13,47 triệu USD.

Ông Đào Quang Thu cho biết trong 25 năm qua, đã có 1.000 doanh nghiệp có dự án giải thể trước thời hạn, chậm tiến độ hoặc nhà đầu tư bỏ trốn. “Tỉ lệ này tương đối cao, nhất là trong giai đoạn khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, gây lãng phí nguồn lực đất đai và bức xúc trong xã hội” - Thứ trưởng Đào Quang Thu nói.

Quản lý yếu kém

Nguyên nhân khiến những tiêu cực này kéo dài, theo GS Nguyễn Mại, là do khâu quản lý Nhà nước. “Các hiện tượng tiêu cực chiếm tỉ lệ không nhiều trong số 14.000 doanh nghiệp FDI đang hoạt động ở Việt Nam. Vấn đề là chúng ta quản lý yếu kém, phản ứng chính sách chậm, pháp luật có nhiều sơ hở” - GS Nguyễn Mại khẳng định.

Dẫn lại câu chuyện khai lỗ hàng chục năm để trốn thuế của Coca - Cola, GS Nguyễn Mại cho rằng ngành thuế bên cạnh việc quy kết doanh nghiệp trốn thuế, phải có biện pháp bịt ngay lỗ hổng pháp luật để đơn vị này phải khai thực chi phí, tính được khoản lãi phải nộp thuế.

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy khoảng 50% tổng số doanh nghiệp FDI đang hoạt động trên cả nước kê khai lỗ, trong đó có nhiều doanh nghiệp kê khai lỗ liên tục 3 năm. Từ năm 2006 - 2010, các hành vi chuyển giá đã và đang diễn ra tại Việt Nam. Các hành vi này không chỉ đơn thuần là điều chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp hơn để tránh thuế mà còn bao gồm cả chiều ngược lại.

Bộ KH-ĐT cũng nhận định “có hiện tượng chuyển giá, trốn thuế” gây thất thu ngân sách, làm cho đa số bên Việt Nam phải rút khỏi liên doanh, doanh nghiệp trở thành 100% vốn nước ngoài.

Góp ý tại hội nghị, chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch cho rằng vấn đề quan trọng nhất mà Bộ KH-ĐT chưa rút kinh nghiệm là 25 năm qua, Việt Nam thu hút FDI trên thế thụ động chứ không phải chủ động trong tìm kiếm nguồn đầu tư. Vì vậy, cần khắc phục tình trạng lựa chọn đối tác chiến lược trên nhiều lĩnh vực “theo sự ích kỷ của chủ nhà”; chỉ nên chủ động 4 dòng đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp sản xuất, cơ sở hạ tầng và thị trường tài chính.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng lưu ý các dự án FDI  lớn hiện nay đều phải do Thủ tướng trực tiếp xử lý, như vậy không thể  cạnh tranh được với các nước trong khu vực. Sau hội nghị này, các ngành chức năng phải tập trung cải cách môi trường kinh doanh, bảo đảm nâng cao tính cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút vốn FDI.

Bình Dương hút FDI nhờ tiếp thị

Năm 2012, Bình Dương là địa phương đứng đầu cả nước về thu hút vốn FDI. Toàn tỉnh hiện có 2.156 dự án FDI với tổng vốn hơn 17,8 tỉ USD.

Ông Lê Thanh Cung, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương, cho biết bí quyết để tỉnh này hút mạnh FDI là nhờ coi trọng công tác tiếp thị đầu tư. Trong đó, chú trọng lực lượng tiếp thị là người của chính quốc, những doanh nghiệp đã đầu tư tại Bình Dương hoặc thông qua các sự kiện.

Chỉ có 100 trong tổng số 500 tập đoàn xuyên quốc gia hàng đầu thế giới có mặt ở Việt Nam, trong khi Trung Quốc thu hút được 400 tập đoàn.

N.Phú

Theo N. Phú (Người lao động)
Tài chính - Bất động sản - 100 tỷ USD vốn FDI vào Việt Nam sau 25 năm 100 tỷ USD vốn FDI vào Việt Nam sau 25 năm
Sau 25 năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tính đến tháng 2/2013, cả nước có 14.550 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký đạt gần...
Thông tin doanh nghiệp
Về trang chủ 24hVề đầu trang