Người trẻ nhất được phong GS năm 2010

PV đã có cuộc trò chuyện với GS Nguyễn Văn Hiệp, người trẻ nhất được phong học hàm GS trong năm 2010 xung quanh câu chuyện về chất lượng đội ngũ GS, PGS ở nước ta hiện nay.

- Cảm xúc giáo sư như thế nào khi biết mình là người trẻ nhất Việt Nam được nhà nước phong tặng học hàm giáo sư năm 2010?

Khi nhận được được vinh dự này thì bất kỳ một nhà khoa học nào cũng hết sức vui mừng. Đây cũng là chức danh cao quý nhất mà nhà nước phong tặng cho người dạy học. Khi nhận được danh hiệu này, tôi vô cùng biết ơn công lao cha mẹ, các thầy cô giáo đã dạy tôi, mở cho tôi con đường đến chân trời học vấn. Bên cạnh đó là sự hy sinh thầm lặng của vợ con để cho tôi có được thành công này. Những người làm khoa học thì ít có thời gian dành cho gia đình. Nhiều khi vợ con có mong muốn đi chơi nhưng tôi không thể đi cùng vì còn một báo báo khoa học viết chưa xong, hay một công trình khoa học vẫn còn đang dang dở...

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân chúc mừng GS Nguyễn Văn Hiệp

- GS có cảm thấy mình là một người may mắn khi là người trẻ nhất nhận được danh hiệu cao quý này trong năm nay?

Tôi cảm thấy mình là người may mắn nhưng là trên cơ sở khả năng của mình. Tôi may mắn vì đã được ở trong một cơ sở đào tạo tốt và một hội đồng chuyên ngành làm việc công tâm, trách nhiệm. Tôi đã được giao hướng dẫn nghiên cứu sinh từ cách đây rất lâu, đó là vào năm 1998. Đến giờ tôi đã hướng dẫn thành công rất nhiều nghiên cứu sinh. Hiện nay, tôi đã hướng dẫn thành công 6 nghiên cứu sinh và hiện đang hướng dẫn 6 nghiên cứu sinh khác, trong khi tiêu chuẩn để công nhận chức danh GS là hướng dẫn chính thành công 1 nghiên cứu sinh và đang hướng dẫn 1 nghiên cứu sinh. Đó là may mắn mà các nhà khoa học ở nhiều đơn vị khác không có được.

- Có ý kiến cho rằng, việc phong tặng GS, PGS ở Việt Nam hiện nay đang chú trọng tới số lượng hơn là chất lượng. Nhiều người tỏ ra hoài nghi chất lượng với con số gần 9.000 GS, PGS mới được công bố. GS nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Theo tôi, quan điểm trên cũng chưa được chính xác. Theo thống kê, hiện nay ở nước ta có khoảng 9.000 GS, PGS qua tất cả các đợt phong tặng từ trước tới nay. Tuy nhiên, không phải tất cả đều đang tại vị với nhiệm vụ của mình hoặc đủ sức khỏe để làm việc. Một nửa còn lại cũng bao gồm rất nhiều các GS, PGS đã nghỉ hưu nhưng vẫn đủ sức khỏe cống hiến cho khoa học. Như vậy số lượng GS, PGS hiện nay đang còn trong độ tuổi công tác cũng không quá nhiều.

Nếu nói là chúng ta không chú trọng tới chất lượng GS, PGS thì cũng không chính xác. Ví dụ ở hội đồng học hàm ngành ngôn ngữ, ngoại ngữ trong đợt vừa qua đề nghị phong tặng học hàm có đến 21 ứng cử viên đệ đơn cho chức danh GS, PGS nhưng cuối cùng chỉ được 12 GS, PGS. Như vậy là chỉ hơn 60% được công nhận. Những nhà khoa học làm việc trong hội đồng làm hết sức chặt chẽ và công minh.

- Ở nước ngoài, học hàm GS, PGS có được nhà nước phong tặng giống như ở Việt Nam không thưa GS?

Ở nước ngoài, học hàm GS, PGS là do hội đồng khoa học của các trường ĐH phong tặng. Hiệu trưởng từng trường ĐH là người quyết định việc này. Như vậy một người có thể là GS ở trường A nhưng lại không phải là GS ở trường B. Ở nước ta, học hàm GS, PGS là do nhà nước phong tặng và chung cho cả xã hội.

- Như vậy phải chăng chúng ta cũng nên học cách phong tặng học hàm như ở nhiều nước trên thế giới?

Nếu chúng ta giảm bớt một số thủ tục bất cập và hội đồng làm việc một cách công tâm thì tôi nghĩ vẫn sẽ chọn ra được những người hoàn toàn xứng đáng. Khi một người có năng lực, có học hàm tốt thì người ấy sẽ có điều kiện tốt hơn để thúc đẩy xã hội phát triển và việc công nhận chức danh là cách rất tốt để động viên người ta làm tốt hơn trong công việc. Điều cần làm là phải có một cơ chế cho những người có quyền quyết định học hàm học vị phải có trách nhiệm đối với quyết định của mình.

GS Nguyễn Văn Hiệp trong buổi lễ phong học hàm GS, PGS năm 2010

- GS có thể chia sẻ cụ thể hơn về điều này?

Trong những lần phong học hàm GS, PGS tôi được biết vẫn có những nhà khoa học có đầy đủ các tiêu chuẩn quy định nhưng vẫn không được công nhận. Nhiều người trong hội đồng bỏ phiếu trống là bởi các lý do ngoài khoa học. Như vậy cần phải có các quy định để những người bỏ phiếu trống phải đưa ra được lý do cho việc làm phủ nhận của mình. Danh tính những người bỏ phiếu trống không cần được tiết lộ nhưng họ phải đưa ra được lý do của mình. Sau đó hội đồng học hàm cấp nhà nước sẽ xem xét trong các trường hợp đặc biệt.

- Theo GS, hiện nay, trong việc công nhận học hàm GS, PGS ở nước ta có những điều gì còn bất cập?

Hiện nay trong quy định đối với việc công nhận chức danh GS có tiêu chuẩn 12 điểm dựa trên điểm tổng các bài báo khoa học, các giáo trình, các chuyên luận, đề tài cấp bộ, cấp ngành… Theo tôi, tiêu chuẩn này cần được nâng lên vì tổng 12 điểm không quá khó để đạt được.

Bên cạnh đó, đối với tiêu chuẩn cứng tiêu chuẩn các GS phải hướng dẫn chính thành công 1 nghiên cứu sinh và đang hướng dẫn 1 nghiên cứu sinh. Tiêu chuẩn này ở nhiều các cơ sở khoa học cũng khó có thể thực hiện được do số lượng nghiên cứu sinh quá ít trong khi đó lại có nhiều thầy hướng dẫn.

- Giải pháp của vấn đề này là như thế nào thưa GS?

Theo tôi cần phải có các trường hợp xét một cách đặc biệt. Ví dụ một người viết được nhiều cuốn sách, công bố được nhiều bài báo khoa học trong nước và quốc tế… nhưng lại không hướng dẫn đủ số nghiên cứu sinh thì hội đồng học hàm nhà nước cần họp và xem xét có nên đặc cách hay không.

Như trường hợp của GS Ngô Bảo Châu là một nhà khoa học xuất sắc được cả thế giới công nhận nhưng nếu không xét đặc cách thì GS Châu cũng không bao giờ có thể được công nhận là GS ở Việt Nam.

- Bắt đầu từ năm sau, tiêu chuẩn các GS, PGS phải sử dụng được tiếng Anh trong giao tiếp, nghiên cứu, giảng dạy liệu có hạn chế nhiều nhà khoa học có tài năng?

Theo tôi điều này cũng hạn chế phần nào. Vì do hoàn cảnh lịch sử nhiều người không có điều kiện học tiếng Anh từ trước. Ví dụ đối với những người đã ngoài 50 tuổi trước đây họ học tiếng Nga, tiếng Pháp vì vậy ở tuổi của họ việc học thêm một ngoại ngữ nữa là rất khó. Chúng ta cũng cần có cơ chế linh hoạt cho một số các trường hợp đặc biệt.

- Thưa GS bản thân GS có tự tin đối với việc giảng dạy và nghiên cứu bằng tiếng Anh của mình?

Dự kiến học kỳ sau tôi sẽ giảng dạy chuyên ngành bằng tiếng Anh. Tiếng Anh của tôi chủ yếu có được là do tự học và rèn luyện qua quá trình dịch sách, tài liệu nước ngoài. Tôi cho rằng việc dịch là con đường rất hay để phổ cập cũng như rèn luyện vốn ngoại ngữ.

- Ngoài vấn đề kinh phí, ngoại ngữ có phải là một rào cản để các nhà khoa học Việt Nam ít tham gia vào các cuộc hội thảo khoa học quốc tế?

Ở nước ngoài người ta cung cấp kinh phí cho các GS để tham gia các hội thảo quốc tế. Tuy nhiên ở nước ta điều đó là rất khó (phải xét lên xét xuống nhiều khi rất nhiêu khê). Nếu ta có chính sách như họ thì thực hiện được thì chính sách này sẽ đem lại nhiều ích lợi, như sẽ có nhiều công bố quốc tế hơn, các nhà khoa học Việt Nam sẽ làm quen được với nhiều nhà khoa học xuất sắc của thế giới, họ sẽ được thăm các quốc gia mà họ chưa từng đi tới. Vì những lý do trên họ sẽ có động cơ để thôi thúc học ngoại ngữ tốt hơn.

Xin cảm ơn và chúc GS mạnh khỏe!