Những "hàng hóa" đặc biệt bán cho ai?

Được hỏi về chuyện một doanh nghiệp thu gom lá vải thiều khô để xuất khẩu, ông Phạm Tất Thắng, nghiên cứu viên cao cấp của Bộ Công Thương, một chuyên gia hàng đầu về ngoại thương, đáp: ông cũng chẳng biết lá vải khô dùng để làm gì, mặc dù "đó là việc rất nên biết".

Vui buồn lẫn lộn

May mắn sao, cuối cùng thì hành trình của những chiếc lá vải khô đã được vạch rõ vào hạ tuần tháng 12/2011 vừa qua: cơ quan chức năng khẳng định lá vải khô (không phải lá tươi nên không có chuyện vặt lá trên cây, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng trái cây) sau khi được thu gom, sơ chế, ép thành bánh sẽ được xuất khẩu sang Nhật Bản để nghiền vụn ra làm phân bón, đất nhân tạo để trồng cây cảnh. Trước đây, đối tác Nhật mua lá vải thiều khô của Thái Lan. Năm nay, Thái Lan vừa trải qua trận lụt lịch sử nên phía Nhật chuyển sang tìm nguồn hàng tại Việt Nam thông qua Công ty TNHH Lâm Sơn (có trụ sở tại Hà Nội). Với 18.000 ha trồng vải, số lượng lá vải khô thu gom được đủ đáp ứng nhu cầu của bạn hàng. Thế nhưng, không phải câu chuyện nào cũng "có hậu" như trên!

Người dân ở các huyện Hóc Môn, Củ Chi (TP.HCM) đến giờ vẫn còn lao đao vì... đỉa. Hồi tháng 11 vừa qua, nhiều tờ báo đăng tin bài với những cái tít rất ấn tượng, kiểu như: "Đầu nậu bỏ đi, cánh đồng ngập đỉa". Và "ngập đỉa" thật, theo nghĩa đen của từ này, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân. Không chỉ sống dai, sinh sôi khỏe, số đỉa ở đây còn "tăng cơ học" bởi nhiều người dân nơi khác (chắc do ít cập nhật thông tin) chở đỉa đến bán khi chủ vựa đã ngừng thu mua, bèn nhanh chóng "giải phóng" tại trận cho hàng bao tải loại sinh vật đáng sợ này! Đây là hậu quả của "phong trào" nuôi đỉa, thu gom đỉa sôi nổi từ Bắc vào Nam, không chỉ ở TP.HCM, Tây Ninh mà cả Hải Dương, Hải Phòng... được đẩy đến cao trào vào khoảng tháng 3, tháng 4 năm 2011 do giá đỉa có lúc lên tới hàng triệu đồng/kg. Nhưng chỉ vài tháng sau, chẳng biết vì lẽ gì, loại "hàng hóa" đặc biệt này không còn "hot" nữa (như thế lại là may bởi sự phát triển của chúng chưa biết sẽ còn gây ra những hậu quả ghê gớm đến đâu đối với hệ sinh thái).

"Loại chè bẩn, chè thổ phỉ mà nhiều nhà sản xuất vô lương tâm làm ra vì hám cái lợi trước mắt". (Ảnh minh họa).

Tham bát bỏ mâm!

Dù chưa thể bình luận gì về lá vải như đã kể, thì trong câu chuyện với chúng tôi, vị chuyên gia Bộ Công Thương đã lên tiếng mạnh mẽ về kiểu "chế biến chè xuất khẩu" khủng khiếp đã khiến công luận tốn nhiều giấy mực. "Loại chè bẩn, chè thổ phỉ mà nhiều nhà sản xuất vô lương tâm làm ra vì hám cái lợi trước mắt. Có thể nói là họ đã "trúng kế" những thương nhân nước ngoài thâm hiểm. Bỗng chốc, thương hiệu chè Việt Nam bao năm mới gây dựng được đã bị bôi đen, đập vỡ. Chúng ta đang xuất khẩu chè đi 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Loại "chè bẩn" tạm thời có thể xuất sang một thị trường trong một thời gian rất ngắn (để rồi đi đâu chưa biết), nhưng sau đó sẽ không còn xuất được đi đâu nữa cả! Hậu quả nhỡn tiền là chỉ một vài tháng sau lượng chè xuất khẩu đã giảm trông thấy - tới gần 17% trong 6 tháng đầu năm 2011. Nhà nước thì thất thu thuế hàng chục tỷ đồng mỗi tháng, do kiểu xuất khẩu tiểu ngạch này, còn các doanh nghiệp làm ăn chân chính thì đói nguyên liệu và sản phẩm nếu có cũng không bán được như trước...", ông Thắng phân tích.

Chỉ mới một năm trước, sắn lát (khoai mì) trộn cát cũng là một mặt hàng xuất khẩu đáng được xếp vào loại "kỷ lục kỳ dị". Những kẻ xấu chơi đã tranh mua nguyên liệu với các nhà máy trong nước bằng cách nâng giá thu mua bằng với giá nhà máy, nhưng chấp nhận phẩm cấp sắn thấp hơn nhiều, làm ngơ (thậm chí còn gián tiếp khuyến khích) khi người dân trộn thêm... cát vào sản phẩm. Có thông tin rằng, có trường hợp một bao "sắn lát" nặng 100kg có tới 80% là cát! Có chuyên gia phân tích, đây là một cách "lách luật" tinh ranh, bởi thuế xuất khẩu nông sản là 0%, trong khi cát xây dựng xuất khẩu phải chịu thuế 17%. Hơn nữa ở thời điểm đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu cát xây dựng. Đáng tiếc là "phong trào" này chưa được ai tổng kết, rút kinh nghiệm!

Làm sao để tránh được những "vố đau" như thế? Ông Thắng cười buồn: "Chỉ khi nào người dân tỉnh táo trước cái lợi nhỏ trước mắt để suy nghĩ thấu đáo mọi mặt về lợi ích chung của quốc gia và sự bền vững trong kinh doanh của chính họ. Tất nhiên, đòi hỏi này là khó trong bối cảnh kinh tế khó khăn và trình độ dân trí còn thấp". Chính vì thế mà cần lắm, sự hỗ trợ của các vị tham tán thương mại ở nước ngoài (để tìm hiểu nguyên nhân sâu xa và lên tiếng cảnh báo kịp thời), sự tỉnh táo và bàn tay mạnh mẽ của các cơ quan quản lý nhà nước (để kịp thời ngăn lại những cái đầu nóng mù quáng vì lợi nhỏ trước mắt).